Ocak sorumlusu bir babanın kızının gözünden mermer ocağı güncesi…
Yıllarını mermer ocaklarında ocakların tozunu yutarak geçiren bir babanın kızı Sıla Kekeç. İlgi alanı, yazmak, fotoğraf çekmek, gözlemlemek. Üniversiteyi de çocukluğundan bu yana hayalini kurduğu metin yazarlığı üzerine okuyor. Stone Times olarak Sıla’dan bir ocak güncesini yazmasını istedik.
Yazı ve Fotoğraflar: Sıla KEKEÇ
Babamla birlikte Burdur’un Karamanlı ilçesindeki Portsan Mermer’in alt ocağı olan Ela Mermer’i ziyaret ettik. Karamanlı merkezin sadece 1 km uzağında yer alan şantiyeye vardığımızda bizi ocağın köpeği Rıfkı karşıladı. İlk olarak şantiye şefi Burak Özen’in, yapısı hoş bir çatı katını andıran ofisinde soluklandık. Bu sırada ocaktaki günlük ve aylık raporların kaydını tutan, ön muhasebeden sorumlu Feray Hanım’la tanıştık. Kendisi çok güler yüzlü ve hoşsohbet bir kadın. Ardından Feray Hanım’ın ikram ettiği kahveler eşliğinde Burak Bey’den ocağın işleyişi ve çalışanları hakkında biraz bilgi aldık:
-Çalışma saatleriniz ve vardiya sisteminiz nasıl? Ocakta konaklayan çalışanınız var mı?
08.00 – 17.00 saatleri arasında tek vardiyalı çalışıyoruz. Aşçımız saat 07.00’den itibaren kahvaltıyı hazırlamış oluyor. İşçiler de saat 08.00’de iş başı yapıyor. İş makinelerinin kontrol ve bakımı yapıldıktan sonra çalışma rutinimiz başlıyor ve 12.00’deki öğle molasından sonra 13.00’ten 17.00’e kadar devam ediyor. Gece ocakta sadece iki kişi kalıyor. Çalışanlarımızın büyük bir kısmı Karamanlı’ dan geldiği için iş bitiminde evlerine dönüyorlar. Kalan çalışanlarımız için de günde 4 öğün yemek çıkartılıyor.
-İşe alım yapmadan önce tedbir amaçlı yaptığınız uygulamalar var mı?
Maden sektörü ağır ve tehlikeli bir iş kolu olduğu için bizlere çok fazla sorumluluk düşüyor. Öncelikle işçiler sağlık taramalarından geçiriliyor. Sonrasında ise çalışma koşullarına adaptasyon sağlamaları için, VIR gözlüklerle bir nevi sanal oryantasyon ortamı yaratılarak eğitim alıyorlar. Bunların yanı sıra iş güvenliği hakkında da düzenli eğitimler alınıyor. Ayrıca 6 aylık periyotlarla, mobil araçla sağlık ekibi tarafından çalışanlara sağlık taramaları yapılmaya devam ediyor.
-Bir sezonda ortalama kaç kişilik bir ekiple çalışıyorsunuz?
Birer tane mühendis, sorumlu müdür, aşçı, elektrikçi, yağcı, bakımcı; 6-7 tane operatör ve geri kalanı da işçilerden oluşmak üzere yaklaşık 30-35 kişilik bir ekiple çalışıyoruz.
-Ofisin karşısındaki birkaç bloğun markalanmış olduğunu gördük. Hangi ülkelere ihracat yapıyorsunuz ve satışları aracı firmalara mı yoksa direkt müşterilere mi yapıyorsunuz?
Ham madde alıcısı olarak Çinli müşterilerimiz daha fazla. Onun dışında Mısır ve Hindistan’dan da müşterilerimiz oluyor. Bucak’taki fabrikamızda, ihracat fazlası blokları işleyip Avrupa, Amerika, Rusya, Kanada ve Uzak Doğu ülkelerine ihraç ediyoruz. Satışları çoğunlukla aracı firmalar tarafından gerçekleştiriyoruz. İhracata gitmeyen blokların bir kısmı iç piyasada isteyen firmalar tarafından işleniyor. Talebe göre önemli bir kısmını da biz kendi fabrikamızda işleyerek ihraç ediyoruz.
OCAK ÇALIŞMA ALANI, ANTİK DÖNEM TİYATROLARINA BENZİYOR
İşçiler ve operatörler kahvaltı sonrası çalışmaya başlarken biz de ofisteki malzeme deposuna gittik ve çizmelerimizi çekip baretlerimizi taktıktan sonra, şantiye şefimizin de rehberliğiyle 300-400 metre ilerdeki ocak sahasına gidip neler olup bittiğini gözlemlemeye başladık.
Ocak sahası, kademeleriyle ve aşağıdaki dairesel zeminiyle bir nevi antik çağlardaki amfitiyatroları andırıyor. Fakat bu sefer sahnede çeşitli makineler ve vızır vızır çalışan işçiler var. Tabi iş makinesi izlemeyi seven bir millet olarak buradaki çalışma ortamına ve yapılan işlemlerin aşamalarına şahit olmak bizim için de oldukça keyifli bir aktiviteydi.
ASIM USTA, RIFKI, DİNLENME KULUBELERİ
Öncelikle dağ kesme işleminin yapıldığı yere, kollu kesici operatörü Asım Ustanın yanına gittik. Makine, taşı dikey halinde kesebilmek için kullanılıyor. Yani bu kısım, bir mermerin çıkarılma sürecinin başladığı yer diyebiliriz. Asım Usta makineyi kapattığında ocağın maskotu Rıfkı onun yanına gelip kendini bize sevdirdi. Sonrasında hemen yanımızda bulunan bir kulübeyi inceledik. İçinde ısıtıcı olan, çalışanların olumsuz hava koşullarından korunabileceği, çay demledikleri ve kişisel eşyalarını koyabileceği ufak bir dinlenme alanı… Ocağın farklı kademelerinde de bu tarz kulübelere rastladık. Daha sonra da Asım Ustanın dikey olarak kestiği taşın altını sondaj cihazıyla delerek taşta delikler açarak telle kesilmesine hazırlık yapan rok operatörü Cengiz Ustanın çalışmasını izledik.
BLOKLARIN ÜZERİNE ÖZLÜ SÖZLER YAZILIYOR
Dağ kesme işleminin yapıldığı bir başka makine ise elmas telli dağ kesme makinesi. Bu makine, taşı yatay ve dikey halinde kesmeye yarıyor. Makine çalışırken kaset sarılıyormuş gibi görünüyor. Stok sahasını bir kasetçalar, kasetlerin de mermer olduğunu düşünürsek, Orhan Usta ve Hüseyin Usta kasetçalara konulacak kasetlerin oluşumunun büyük bir parçası.
Devrilen taşlarının sökümünün yapıldığı yerleri gezerken işçi ve operatörlerin, bazı taşların üzerine tebeşirle şiir, özlü söz alıntıları yazdığımı ve karalamalar yaptığını gördük. Hatta bir süre sonra bir kısmı, zamanında üzerlerine mâni ve toplum yaşantısını anlatan kitabelere dönüşecek gibi duruyor…
LOADER KEPÇESİNDEN SEYİR
Loaderle taşınan kütleler, açık hava buz pistini çağrıştıran kademe yüzeyine getirildiğinde yukarıda oluşan sarkıtlar dikkatimizi çekti ve loader operatörü Kamil Ustadan rica edip makineyi asansör gibi kullanarak bir mağara girişi gibi olan aşınmış taşları ve oluşan sarkıtları inceledik.
Ayrıca sahada sayalama makinelerinin arkasında korkuluklar, çatlak ve taş düşmesi gibi kazaları önlemek için kademe kenarlarına bariyerler konulmuş. Ocağın çeşitli yerlerinde uyarı levhaları var. Ayrıca elektrik çarpma riskine karşı çalışanların elektrikle temasını keserek topraklanmaya engel olan, plastik kauçuklardan oluşan yalıtkan paspaslar var.
Yükleme alanında geldiğimizde şantiye şefimiz ocağın üretim kısmını gezdirdikten sonra merak ettiğimiz soruları cevapladı:
-Yüklemeler ne sıklıkta ve hangi limanlardan yapılıyor?
-Yüklemeler genelde haftalık periyotlarla yapılıyor. Fakat müşterilerin markaladığı taş miktarına, gemilerin kapasitesine, hava şartlarına ve limanlardaki konteynır durumuna bağlı olarak sevkiyat tarihleri değişiklik gösterebiliyor. Bölgeye yakın olmasından dolayı da yüklemeleri İzmir ve Antalya illerinden yapıyoruz.
-Çıkarılan taşın cinsi nedir? Piyasada ilgi gören bir taş mı?
Çıkardığımız taşın cinsi Burdur Beji olarak da bilinen Sandian. Kullanım alanı fazla olduğu için piyasada oldukça rağbet görüyor.
Yükleme alanından ayrıldıktan sonra taş ölçümü yapıldığını gördük. İki ayrı ölçüm yapılıyor: İlk ölçüm keserken konteyner tonajını ve kesilebilen standart blok ölçüsünün uygunluğunu geçmemek için, ikinci ölçüm ise blok markalandıktan sonra üretim ve satış miktarını saptamak için yapılıyor.
ÖĞLE MOLASINDA YEMEK, SOHBET VE DİNLENME
Öğle molasına giren işçi ve operatörlerin bazıları yürüyerek bazıları da toplu olarak pikaba binerek yemekhaneye geldiler. Çizmelerimizi temizleyerek içeri girdik ve aşçımız Kamil Bey sırayla bize yemek servisi yaptı. Menüde tavuk haşlama, pirinç pilavı, fırında patates kızartması ve salata vardı. Yemeklerini bitirenlerin bir kısmı kendilerine çay koyarak koyu bir sohbete daldılar. Bir kısmı ise sigarasını yakıp, televizyon izledi. Yemekhanenin içinde, yatakhane koridoruna çıkan bir kapı vardı. Çalışanların bazıları da bu yatakhanede dinlendi.
TELHANE’DE TEL BAKIMI ÖNEMLİ
Öğle yemeğinden sonra ‘Telhane’ye gittik. Şevket Usta elmas telleri diziyordu. Burada elmas tellerin çürümesini engellemek için halat değişimi ve ocakta kesim yapılan tellerin dizimi yapılıyor. Tellerin çürüyüp kopması durumunda hayati tehlikelere ve sakatlanmalara sebep olabiliyor.
BAKIMHANE’YE UĞRAMADAN OLMAZDI
Hurdalığı inceledikten sonra, iş makinelerinin bakım ve tamirinin yapıldığı ‘Bakımhane’ye uğradık. Kaynakçı Göksel Usta’nın çalıştırdığı kaynak makinesi bilim kurgu filmlerinden fırlayan robotlara benziyordu. İçeride o kadar fazla malzeme vardı ki..
Son olarak, hazırlık aşamasını izlemek için ocağın en üst kademesinde hafriyat çalışmasının yapıldığı alana gittik. Çıkarılan blokları ebatlamadan önce üzerindeki çatlakları ve renk dağılımını görebilmek için yıkıyorlar. İşe yaramayan kısmı pasa döküm alanına dökülüyor, bloklara homojen dağılan sağlam kısmı da stok sahasına götürülüyor.
Ocak sahasında bizi yönlendirdiği ve sorularımızı cevaplandırdığı için Burak Özen başta olmak üzere; ocakta çalışan tüm personel, işçi ve operatörlere emeklerinden dolayı teşekkür ederiz.
